Sztoła

Sztoła (dawniej: Czartoria) – rzeka w województwach małopolskim i śląskim, o długości 14,5 km, przepływająca głównie przez obszar Bukowna i stanowiąca lewobrzeżny dopływ Białej Przemszy. Jej reżim hydrologiczny został silnie przekształcony przez odwadnianie kopalń rud cynku i ołowiu w rejonie olkuskim oraz przez system drenażu odkrywkowej Kopalni Piasku Szczakowa. Po wyłączeniu odwadniania kopalni Olkusz-Pomorzany na przełomie 2021 i 2022 roku przepływ w Sztole zanikł na znacznej części koryta, a w latach 2024–2025 opisywano częściowe ponowne pojawianie się wody na niektórych odcinkach.

Naturalne źródła Sztoły znajdowały się pierwotnie w lasach między miejscowością Żuradą a Podlesiem (dzielnica miasta Bukowno, leśnictwa Żurada i Podlesie). Górny, naturalny odcinek cieku zanikł wskutek oddziaływania leja depresji związanego z odwadnianiem olkuskich kopalń rud cynku i ołowiu, a przepływ w środkowym i dolnym biegu był przez dziesięciolecia w znacznej mierze podtrzymywany dopływem rzeki Baba, zasilanej wodami kopalnianymi z kopalni Olkusz-Pomorzany. Istotny wpływ na warunki hydrogeologiczne i chemizm wód Sztoły wywierała także odkrywkowa kopalnia piasku „Szczakowa” w Jaworznie…